Zeytinyağlı Doğal Sabun Yapımı

Herkese merhaba,

Dedik ki Bayramda ne hediye etsek… Aklımıza Sabun çalışmamız geldi. Son kontrolleri yaptık ve gerisini size bıraktık. Bundan sonrasını beraber devam ettirip sabunun yapımını geliştireceğiz. Bizim amacımız dışarıdan herhangi bir “şey” almadan kendimize yada komşu üreticiye ait yerel ve elbette doğal malzeme ile ihtiyaçlarımızı karşılayabilmek. Aşağıda 4 yıl süren sabun çalışmasının değişik yöntemler kullanılarak başarısız ve başarılı sonuçlarını göreceksiniz. Umarız ilgilenip deneyenler geri bildirimde bulunurlar-ki bundan sonra deneyecekleri de cesaretlendirmiş olurlar. Her ne kadar Sabunu yapsak ta ağırlı olarak biz bulaşıkta direk külün kendisini,çamaşırda ve genel temizlikte kül suyunu kullanıyoruz. Dolayısı ile sabunu sadece el-vücut yıkamada kullanıyoruz.

YEREL ve DOĞAL SABUN YAPIMI

Kül suyu ve Zeytinyağı ile…

Gereken araç ve malzemeler;

Yağ    (Yenmeyecek kadar acı herhangi bir yerel yağ)

Kül     (Herhangi bir odun olur ancak Meşe daha iyi olur)

Su      (Yağmur suyu daha iyi olur)

Tuz     (Deniz yada Kaya tuzu)

Ekşimiş süt sıvısı (Ph oranını 9 un altına indirmek için)

Koku  (Hoşunuza giden bir yağ yada Tarçın gibi bir toz koku)

Kazan          (ölçünüze göre hacmi siz belirleyin;tencere,bakraç,vs)

Ateş            (biz odun ateşinde yaptık,siz tüpte de deneyebilirsiniz)

Enli tahta (karıştırmak ve sabunun oluş sürecini kenarındaki akışkanlığı izlemek için)

Bome           (yağı sabunlaştıracak kül suyunun olup olmadığını ölçmek için)

Ph ölçer       (sabunumuzun cildimizi tahriş etmeyecek ölçüye ayarlamak için)

Isı ölçer

Veee bol sabır ::-)

Önce Denemeler;

Soğuk sabun yapımı denemeleri

1) 2 birim zeytinyağının üzerine 1 birim 21 bome kül suyu çok yavaş dökülüp mikserle hızla karıştırılınca sabunlaşma tepkimesi verdi ama ph 13 değerinde çıktı. Bu pH değeri beklenenin üstündeydi.

Doğal,köy vs adıyla yapılan sabunların ph’ını ölçtüğümüzde 9-10 çıktığını gördük.

2) Baz (Kül suyu) zeytinyağının üzerine hızla dökülünce sabunlaşma tepkimesi veriyor ama zeytinyağının tamamı tepkimeye giremiyor. Büyük kaptan alınan bir örneğe ısıtılmış zeytin yağı dökünce homojen bir karışım elde edlidi ama ph da bir değişme olmadı. Başka bir örneğin üzerine  incir sirkesi eklendi (ph:3) sabunlaşmaya bir etkisi olmadı. (ancak 5 C ve üstü zincir uzunluğuna sahip yağ asitleri sabunlaşma gerçekleştirebilirmiş ) Ph’da da bir değişim olmadı. Yine başka küçük bir örneğe asit baz tepkimesini hızlandırması için etil alkol eklendi (%96) ama herhangi bir etki gözlenmedi.

Son olarak bütün örnekler karıştırılıp kaynatılınca bir sabunlaşma reaksiyonu oldu ama ph:11 olarak kaldı ve elde yağlı bir his bıraktı.

Sıcak sabun yapımı:

1) Yağ ısıtıldı 45 C dereceye soğutuldu. Kül suyu ısıtıldı oda sıcaklığına soğutuldu. Bu iki örnek belirtilen sıcaklıklarda kül suyunun yavaş yavaş verilmesi suretiyle birbirine karıştırıldı. Bu işlem sırasında küçük değişimler haricinde herhangi bir tepkime gözlenmedi. İşlem sırasında sürekli ph kontrolü yapıldı. Ph ölçümlerinden yararlanılarak asitlik düştüğünde baz(kül suyu) yükseldiğinde asit(kaynatılıp soğutulmuş yağ) eklenerek tepkime gerçekleşen pH aralığı tespit edilmeye çalışıldı. Gerçekten de pH’ı 10’un üzerine çıkan numuneye yağ eklenmesiyle bir anda tepkime oluştuğu gözlendi. Bu tepkimeyi hızlı bir pudingleşme izledi. Deneyin devam ettirilmesiyle sabunlaşma tepkimesinin 8-10 pH aralığında gerçekleştiği gözlendi. Önceden yapılmış sabunların da pH’ının bu aralık içinde olduğu öğrenildi.

2) Yağ ısıtıldı 45 C ‘de kül suyu damla damla eklenmeye başladı. Sabunlaşma tepkimesi gözleninceye kadar bu işleme devam edildi. Bir önceki maddede kazanılan pH aralığı (8-10) dikkate alınarak pH bu aralıkta tutuldu. Tepkime başlayınca pH kontrolünün de ışığıyla kül suyu ilavesi kesildi. 1,5 kül birim suyu 10 birim yağ kullanıldı.  Daha düşük oranda kül suyu kullanılabilirliğinin imkanları araştırıldı. Sabun oluştu ve kalıba döküldü. Son pH 10 olarak gözlemlendi. Sabun el yıkanarak denendi. Sabunun yağı çözdüğü fakat küçük de olsa elde bir yağlılık hissi bıraktığı gözlendi. Bu hissin kullanılan düşük kül suyu oranından kaynaklanabileceği öngörüldü. Aynı örnek üzerinden bir miktar alınarak tuzun etkisi ölçüldü. Tuz koyulan örnek daha jelimsi bir yapı kazanırken diğer örneğin daha kuru olduğu saptandı. Bu sonuç şaşırttı. Çünkü araştırmalara göre tuzun çökelmeye yardımcı olarak daha sıkı bir yapı kazanımına destek olacağı varsayılıyordu. Yine de belki bu sonuç analiz hatalarından kaynaklanıyor olabilir.

3) Daha önceden standartlaştırdığımız 1 birim kül suyu 2 birim yağ oranı  uygulandı. Bu kez farklı olarak kül suyu damla damla değil doğrudan ilave edildi. Öncekilerin aksine yalnızca bir kez karıştırılarak tepkime kendi haline bırakıldı.  Sonuç oldukça umutlandırıcıydı. Deney oldukça kontrol altında gerçekleşti. Daha önce hiç olmadığı kadar güzel bir kıvamda sabun elde edildi. 5. dakikada tepkime köpürme şeklinde tüm kaba yayıldı. 15. dk da köylünün deyişiyle balgama dönüştü, 30. dakika da hacim küçüldü muhallebi görünümü kazandı ve kalıplandı. Kıvamın güzel olması yağ kül suyu oranının 2/1 olması yönünde destek veren bir sonuçtu. Bu deneydeki tek sorun elde edilen sabunun elde çok az bir yağlılık hissi bırakmasıydı.  Bu durum asit baz oranının ya da kül suyunun yavaş yavaş eklenmesinin tepkimede önemli olabileceğini düşündürdü.

4)  Kül suyu yağ oranını sabitlemek adına 1/5, 2/5 ve 3/5 oranlarında kül suyu ve yağ ateş üstünde tepkimeye sokuldu. 1/5 örneğinin pH ı 11 2/5 örneğinin pH ı 10 3/5 örneğinin pH ı ise 9 olarak tespit edildi. Baz oranı ile pH arasındaki ters orantı şaşırttı. Baz oranının arttırılmasıyla pH ın artması beklenirken pH ın düştüğü gözlemlendi.  Elde edilen sabunların elde bıraktığı his açısından en verimlisi 3/5 örneği oldu.

Tüm bu bilgiler ışığında;

Daha küçük kül suyu oranlarında sabunun üretilebileceği bilgisine rağmen en uygun oranın şimdilik 1 birim kül suyu iki birim yağ olduğu,

Yağı ateşe koyduktan hemen sonra 40-45 C de iken kül suyunu bir kerede tamamının yağa karıştırılacağı,

Tepkimenin ancak belli bir sıcaklıkta verimli bir şekilde gerçekleştiği; bu sıcaklığın da 95 C ve üstü olduğu

İşlemin örneğin büyüklüğüne göre yarım saat ila bir saat arasında sürdüğü

pH aralığının 8-10 olduğu

İşlem sırasında kül suyunun bomesinin önemli olduğu (21)

Bilgilerine ulaşıldı.

Ve

Bomesi ayarlanmış  (21) kül suyunun üretim zorluğu, uygulanan ısıtma işleminde kullanılan yoğun emek,kaynak ve geleneksel olarak kül suyundan sabun üretiminin daha farklı metotlarla da yapıldığını bilmemiz bizi daha farklı metotları araştırmaya sevk ederek yapılan tüm çalışmaların yeniden gözden geçirilmesi gerçeğini doğuruyor…

Özet;

Kül suyu yapımı;

Her hangi bir odun külü olabileceği gibi meşe içeriğindeki potasyum zenginliği daha yüksek bome oranlarına ulaşmamızı sağlıyor. Eğer kül üretemiyorsanız size en yakın odunda ekmek,pide,lahmacun pişiren fırından bol bol ve tertemiz kül alabilirsiniz.

Biriktirdiğiniz yağmur suyu veya kireç oranı düşük bir suyla 1/1 oranında  karıştırın. 2 saat sonra kül çöker ve üstte kalan suyu ölçtüğünüzde 2 bome gelir. Bu karışımı kaynatmaya başladıkça bomesi yükselir.

Siz denemelerinize 10-15 bomelerde başlayabilirsiniz.

Sabun yapımı;

Kazanımıza (Tenceremize) 2 ölçek oldukça acı yenmeyen zeytinyağını koyup ateşi yakıyoruz.40 C de yüksek bomeli (21) kül suyumuzu bir defada boşaltıyoruz. Hemen köpüklenme ve kazanın yukarısına doğru yükselme başlar. 5-10 dakika sonra ballanma,balgamlanma yada pudingleşme başlar.Bir süre sonra (kazandaki karışımın çokluğuna göre 10 ila 60 dakika arasında değişir) karışımda köpüklenme kalmaz. Bu aşamada arap sabunundan daha kıvamlı olsun diye tuz ilave edebiliriz. Sabunda istediğimiz koku malzemesini şimdi az miktarda koyabiliriz. Enli tahtamızla karışımı alıp tahtanın yanından süzdürdüğümüzde ayrı ayrı sıvılar yerine sadece tek bir sıvı-bal gibi yavaş yavaş akıyor ya da hiç akmıyorsa sabunlaşma bitmiş demektir.

Takıldığınız her aşamada bize danışabilirsiniz.

Kasım,2010

6 Comments on “Zeytinyağlı Doğal Sabun Yapımı”

  1. Merhaba bu tarif sıvı sabun tarifi mi? Kalıplama ile ilgili bir şey yazmıyor. Ayrıca paylaştığınız için teşekkürler irdeleyip sabırlı bir şekilde okuyunca çok basit olduğu anlaşılıyor. Teşekkürler.

  2. merhaba…
    tecrübelerinizi paylaştığınız için teşekkür ederim.ilk fırsatta deniycem sabun yapımını..ben kimya öğretmeniyim..öğrencilerimle geçen sene sabun yaptık,NaoH çözeltisi ile..ancak dikkatsiz bikaç öğrencimin ellerinde küçük yanıklar oldu. Küllü sudada bu tehlike var mı acaba? Birde küllü su hazırlanırken kül ve su için belirli bir oran var mı? pH ölçen alet elimizde yok ne yazıkki..nerden temin edebilirim.. şimdiden ilginiz için teşekkürler..

  3. Ph ölçen aleti tıp kimyasalları ve medikal malzeme satan iş yerleri veya internet sitelerinden bulabilirsiniz.

  4. Öncelikle bizi bilgilendirdiğiniz için teşekkür ederim.Bir kaç denemden sonra nihayet kıvamı tutturdum resimdeki gibi koyu bir muhallebi kıvamına getire bidim lakin benim sorunum karışımı kurutamamam ağızı açık cam bir kaba koydum üç gün havadar bi yerde beklettim kurumadı buz dolabına koydum olmadı derin dondurucuya koydum yine olmadı kıvamın bırakın ortasını veya altını üstü bile sertleşmiyo.Bana ne yapmamı tavsiye erdersin şimdiden teşekkür ederim

  5. ben bir zeytin yağ üreticisiyim. kendim kullanacağım sabunuda doğal olarak kendim üretmek istiyorum.sitenizdeki sabun yapımı ile ilgili bilgilerden çok faydalandım,ancak o bilgiler içinde geçen (bome )nin ne olduğunu ,nasıl ve neyle ölçüleceğini anlıyamadım.bilgilendirirseniz memnun olurum

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir